پلنگ ایرانی

پستاندارن گروه دیگری از مهره داران خونگرمی هستند که در آب، خشکی و هوا یافت می شوند. انسان ها، گوزن ها، گربه سانان، وال ها، جوندگان، خفاشان و انواع زنده دیگر، در دسته پستانداران قرار دارند. پوشش بدنی این جانواران کم و بیش از مو یا خز پوشیده شده است و دارای وجوه مشترکی هستند، تمامی این جانوران بچه های خود را در ابتدای تولد از شیر خود تغذیه می کنند. البته برخی از این جانوران از نظر نوع تغذیه با یکدیگر متفاوتند، به طوری که تعدادی از آن ها گیاهخوار، برخی گوشتخوار، بعضی ها حشره خوار و تعدادی نیز گیاه خوار- گوشتخوارند.
کشور پهناور و چهارفصله ایران نیز به دلیل موقعیت ویژه جغرافیایی از تنوع و فراوانی مهره دارانی چون پستانداران برخوردار است، به طوری که می توان ایران را محل زیست مجموعه از پستانداران مناطق اروپایی، آفریقایی، آسیایی و پستانداران ایرانی دانست. به این معنی که: در شمال و شمال غربی ایران، شوکا، سیاه گوش و حفار مدیترانه ای از عناصر اروپایی، در جنوب و جنوب غربی کشور؛ رودک عسل خوار، خارپشت بیابانی و خفاش میوه خوار از عناصر آفریقایی، در شرق و جنوب شرقی کشور؛ خرس سیاه، سنجاب بلوچی، خدنگ و جرد هندی از عناصر شبه قاره هند و بالاخره، گوزن زرد ایرانی، پازن، گور، سنجاب ایرانی، جرد ایرانی، دو پای فیروز و حشره خور شوش از پستانداران ویژه ایرانی پراکنده اند.
بد نیست اشاره کرد که؛ تعداد پستانداران شناسایی شده در ایران، تاکنون، حدود ۱۶۸ گونه بوده است. این جانوران در ۱۰ راسته و ۳۷ خانواده قرار دارند. جوندگان با تعداد ۵۸ گونه، خفاش ها با تعداد ۴۰ گونه، گوشت خواران با تعداد ۲۹ گونه، حشره خواران با تعداد ۱۶ گونه، نهنگ ها با ۱۰ گونه، زوج سمان با ۸ گونه، خرگوش ها با ۳ گونه و فک ها، فرد سمان ها و گاو دریایی هر کدام با تعداد ۱ گونه، مجموعه پستانداران موجود در ایران را تشکیل می دهند.


 

آهوی گواتر دار ایرانیآهوی گواتردار ایرانی
آهوی گواتر دار ایرانی، از خانواده گاوسانان و نشخوارکنندگان به شمار می آید. این جانور ظریف و زیبا به دلیل داشتن برجستگی گواتر مانند به ویژه در زیر گلوی جنس نر به آهوی گواتردار معروف است. این نوع از آهوان دارای جثه ای متوسط با پاهای کشیده و قوی می باشد. حیوان سریعی است و می تواند با سرعت ۸۰ کیلومتر در ساعت بدود. آهوی گواتر دار نر دارای شاخ های بلند با طول تقریبی ۴۵ سانتی متر است. اما آهوی ماده فاقد شاخ می باشد و یا گاهی دارای شاخک های کوچک هستند. از دیگر مشخصات این آهوان داشتن موهای کوتاه و نخودی رنگ در فصل تابستان و موهای بلندتر و متمایل به قهوه ای در فصل زمستان است. رنگ موهای آهوهای مسن و نرها روشن تر و گاهی کرم رنگ می باشد.
آهوها حیوانات اجتماعی هستند و بیشتر به صورت گله های کوچک چند راسی و یا گله های خیلی بزرگ زندگی می کنند. فصل جفت گیری این جانوران زیبا اواسط پاییز است و دوران آبستی آن ها نیز بین ۵ ماه تا ۶ ماه طول می کشد. اوایل و اواسط بهار نیز زمان تولد بره های آنان است. مهم ترین زیستگاه آهوها مناطق استپی و بیابانی و به ویژه تپه های ماهوره ای دارای علف شور است. در ایران، دشت ها، جلگه ها و تپه های ماهوری به استثنای مناطق خیلی خشک، کویری و بخش هایی از سواحل جنوبی مهم ترین مناطق زیستی این تیزپایان محسوب می شود. بنابراین می توان گفت؛ در حال حاضر بیشترین جمعیت آهوهای گواتردار در ایران، در مناطق موته اصفهان، پارک بمو در فارس، دشت سهرین در زنجان، پارک ملی گلستان، منطقه ممنوعه بیدو در کرمان، منطقه کالمند در یزد و جزیره خارک دیده شده اند.

 

پلنگ ایرانیپلنگ ایرانی
پلنگ ایرانی یکی از بزرگ ترین زیرگونه پلنگ ها به شمار می رود که زیستگاه اصلی آن غرب آسیا می باشد. این نوع از پلنگ ها که از نژاد ساکسی کالور می باشند، دارای دست و پای نسبتاً کوتاه با پنجه های پهن، ناخن های تیز و بلند، موهای نرم و کوتاه، رنگ موهای پشت سفید و کرم متمایل به نارنجی، زیر بدن خاکستری است. خال های موجود در پوست این جانور زیبا شبیه گل می باشد.
پلنگ ایرانی در اکثر مناطق کشور اعم از مناطق کوهستانی، جنگلی، بیابانی، استپی، بلوچی و ارتفاعات مختلف چون ارتفاعات البرز و تپه های ماهور کویر مرکزی زندگی می کند. طبق مطالعات انجام شده بر روی پلنگ های موجود، در ایران سه نوع پلنگ یافت می شود. یک نوع نژاد «ساکسی کالور» است که در کوهستان های البرز و جنگل های شمال زندگی می کنند. نوع دوم «میلانو» نامیده می شود که دارای جثه ای کوچکتر و بدنی پر پشم تر دارد و نوع سوم با نام علمی «تولیانا» دارای رنگی روشن تر و جثه ای کوچک است که در قسمت های کویری، مرکزی، حوالی استان فارس و خوزستان یافت می شود.
مهم ترین ویژگی پلنگ ها این است که به صورت انفرادی زندگی می کند و معمولاً آرام، بی صدا و با سرعت کم حرکت می کند، اما در مواقع ضروری می تواند سرعت خود را به بیش از ۶۰ کیلومتر در ساعت افزایش دهند. سوراخ درختان، شکاف سنگ ها، غارها و دیگر حفره های طبیعی، مکان مناسبی برای زندگی آنان محسوب می شود. فصل جفت گیری پلنگ اواسط زمستان است. دوران بارداری پلنگ ماده ۹۵ روز است و پلنگ ماده می تواند از ۱ تا ۶ بچه به دنیا آورد. توله های پلنگ تقریباً در ۳ سالگی بالغ می شوند و عمر آن ها در حیات وحش ۱۲ سال و در قفس حدود ۲۳ سال می باشد. جمعیت این زیر گونه ها در محدوده های جغرافیایی حدود ۱هزار و ۳۰۰ قلاده برآورد شده که از این تعداد براساس آمار سال ۱۳۸۳ در ایران ۵۵۰ تا ۸۵۰ قلاده تخمین زده شد، البته به دنبال انتشار این آمار، اتحادیه بین المللی حفاظت از محیط زیست (IUCN) این زیرگونه پلنگ را در فهرست گونه های در خطر انقراض قرار داد. همچنین براساس آمار سال ۱۳۸۷ تعداد پلنگ موجود در منطقه کوهستانی و خشک تندوره حدود ۶۰ قلاده گزارش شده بود. تعداد پلنگ های موجود در مناطق مختلف به منابع غذایی آنان بستگی دارد. پلنگ از حیوانات مختلفی چون: بزکوهی، انواع گوزن به ویژه مرال، قوچ و میش، انواع غزال ها، گراز، موش، خرگوش، تشی، روباه، شغال، انواع پرندگان و خزندگان تغذیه می کند. غذای اصلی این نوع از پلنگ در ایران کل و بز است، بنابراین می توان گفت پلنگ ها و بزها زیستگاه مشترکی دارند.

 

گربه شنی ایرانیگربه شني ايراني
گربه شنی از خانواده گربه سانان کوچکی است که می توان آن را در مناطق شن زار و بیابانی یافت. این گربه کمی از گربه های خانگی بزرگتر است. دارای سر پهن، گوش بزرگ و دست و پای کوتاه با رنگ موهای زرد شنی، گاهی با نوارها و خال های نسبتاً تیره در پشت و رنگ سفید در زیر شکم می باشد. مهم ترین ویژگی این نوع از گربه ها داشتن موهای بلند قهوای یا سیاه رنگ در کف پنجه هایش می باشد. این خصوصیت منحصر به فرد یعنی داشتن موهای بلند در کف پنجه نه تنها امکان حرکت گربه را در شنزارها آسان می کند بلکه به مانند عایق حفاظتی آن را در برابر گرمای کویر محافظت می نماید.
گربه شنی ایرانی، به صورت انفرادی زندگی می کند و در شب به شکار می پردازد. این گربه که از حس شنوایی قوی برخوردار است در مناطق بیابانی و استپی ایران چون؛ پارک ملی کویر، مناطق کویر لوت در استان کرمان، مرنجاب کاشان، منطقه دو شاخ واقع در پارک ملی توران در استان سمنان، اطراف دریاچه بختگان، منطقه حفاظت شده بهرام گور و منطقه شکار ممنوع دره باغ بوانات در استان فارس، اطراف نایین، پناهگاه حیات وحش نایبندان، همچنین دشت ترکمن صحرا و نواحی شمال و شرق خراسان دیده شده است. محل سکونت آن ها در زیر بوته ها، شکاف سنگ ها یا سوراخ های موجود در شنزارها می باشد. زمان جفت گیری آنان اواسط زمستان است. دوران بارداری گربه ماده ۶۳ روز است. گربه ماده در یک دوره بارداری می تواند ۲ تا ۴ بچه به دنیا آورد. بچه گربه در ۹ ماهگی بالغ می شود. عمر این حیوان منحصر به فرد در اسارت حدود ۱۳ سال می باشد.
مهم ترین منبع غذایی گربه شنی شامل انواع پستانداران کوچک به ویژه دو پاها و جوندگان، خرگوش، پرندگان، خزندگان و حشرات می شود. البته خوراک اصلی آن جربیل یا مسواکی و همستر است. این نوع از گربه به راحتی می تواند در مناطقی که آب وجود ندارد زندگی کند و آب مورد نیاز بدن خود را از بدن طعمه هایش تامین کند.
 

 

روباه شنیروباه شني
روباه شنی، دارای جثه ای کوچک تر از روباه معمولی و بزرگ تر از گربه شنی است. گوش هایی این روباه بزرگ تر از روباه معمولی است ولی اندازه دست و پای آن کوتاه می باشد. این نوع از روباها بیشتر در مناطق حاشیه کویر مرکزی، سیستان و بلوچستان، فارس، خوزستان و بندرعباس پراکنده اند. از آن جا که این روباه در مناطق بیابانی و دور از دسترس زندگی می کند، با خطر تهدید انقراض روبرو نیست.
رنگ موهای بدن روباه شنی ایرانی، خاکستری تیره و اطراف چشم و گوش های بزرگش پوشیده از موهایی به رنگ کرم متمایل به حنایی می باشد. همچنین زیر چشمان این جانور دو لکه موی مشکی گرد به اندازه چشمان خودش وجود دارد که باعث شده این گونه از دیگر همنوعان خود متفاوت گردد.
یکی دیگر از منحصر به فردترین ویژگی روباه شنی ایرانی، داشتن پوزه کوتاه و وجود موهای فراوان بین انگشتان دست و پای این جانور است. موهای بین انگشتان دست و پا موجب می شود کف دست و پای روباه شنی در اثر برخورد با شن های داغ محافظت شود و از فرو رفتن جانور در شن جلوگیری شود.
روباه شنی، معمولاً فعالیت خود را در شب شروع می کند و در روز کمتر دیده می شود. این جانور اغلب به صورت انفرادی و گاهی در دسته های کوچک زندگی می کند. روباه شنی از : جوندگان کوچک، خزندگان، حشرات، سوسک ها، لاشه حیوانات و برگ ها، دانه های آب دار و صیفی جات تغذیه می کند. طول عمر روباه شنی در اسارت حدود ۶ سال و نیم است.
 

گورخر ایرانیگورخر ایرانی
گورخر ایرانی که خر وحشی آسیایی نیز نامیده می شود، نوعی گورخر آسیایی است که زیستگاه اصلی آن بیابان های سوریه، ایران، هند و تبت می باشد. از نظر مشخصات کمی بزرگ تر از الاغ است و شبیه الاغ می باشد. برخلاف دیگر گورخرهای آفریقایی خط راه راه سیاه و سفید ندارد، رنگ پوستش نسبت به فصل تغییر می کند، به طوری که در تابستان رنگش قهوه ای مایل به سرخ و در زمستان قهوه ای مایل به زرد است. داشتن نوار سیاه با رنگ سفید بر پشتش یکی دیگر از مشخصات آن می باشد. این حیوان زیبا از حس بویایی، شنوایی و بینایی قوی با بدنی عضلانی، قوی و ورزیده برخوردار است.
گورخرها داری شش زیرگونه هستند که یکی از این زیرگونه ها منقرض شده است. دو زیرگونه نیز در حال انقراض می باشد که یکی از آن ها گور خر ایرانی است. ولی امروزه به دلیل حفاظت های زیست محیطی از لیست خطر انقراض درآمده است. ۴ زیرگروه دیگر نیز شامل: خر وحشی ژیکتای در چین و مغولستان، خر وحشی کیانگ در چین و هندوستان، خر وحشی خور در شبه قاره هند و خر وحشی کولان در ترکمنستان می باشد.
گورخر ایرانی، در تمام کشورهایی که زمانی محل پراکنش آنان بوده از بین رفته و تنها کشوری که هنوز می توان این زیرگونه را مشاهده کرد ایران است. این حیوان در ایران به صورت دو جمعیت مجزا پراکنده است. گروهی از آنان در انتهای شمالی بیابان مرکزی ایران در پارک ملی توران زندگی می کنند و جمعیتی دیگر در انتهای جنوبی آن یعنی در منطقه حفاظت شده بهرام گور پراکنده اند. گورها به صورت گروهی زندگی می کنند و فصل جفت گیری آنان در اواخر خرداد است و دوران بارداری به مدت یک سال می باشد. گور ماده هر دو سال یک بار بچه به دنیا می آورد. کره گورخر ایرانی در سه سالگی بالغ می شود. طول عمرشان ۴۰ سال است.
 

تشیتشي
تشی یا سیخور، جانوری پستاندار از راسته جوندگان است. با وجود پوشیده بودن بدن تشی از تیغ، نباید آن را از خانواده جوجه تیغی ها دانست. تشی بزرگ ترین جونده ی ایرانی به شمار می آید که از راسته تشی شکلان می باشد. از نظر فیزیکی دارای خارهایی نازک و بلند در ناحیه گردن و شانه، خارهای کوتاه تر و کمی کلفت تر با نوارهای سیاه و زرد در ناحیه پشت و خارهای کوتاه تر و سفیدتر در ناحیه دم می باشد. طول بدن آن ۷۰ تا ۹۰ سانتی متر و گاهی تا ۱ متر، طول خار ۱۸ تا ۳۵ متر و وزن ۱۱ تا ۲۵ کیلوگرم هم می رسد.
تشی ها به صورت انفرادی زندگی می کنند ولی بعضی وقت ها به صورت گروه کوچک فامیلی در یک لانه به سر می برند. فعالیت خود را شب ها شروع می کند و تا قبل از روشن شدن هوا به لانه خود بر می گردند. لانه اش را به شکل دالان های پر پیچ و خم می سازند که در انتها به یک اتاق بزرگ ختم می شود. تشی ها، به جز آذربایجان غربی در بیشتر مناطق ایران از جمله: نواحی کوهستانی، جنگلی، دشتی، کویری، مجاورت روستاها، مزارع و باغ ها، دره های عمیق، کوهپایه های دشتی، تپه ها، خرابه ها و غارها زندگی می کنند. از مهم ترین مناطقی که می توان تعداد زیادی از این جانور را دید، منطقه پشتکوه استان یزد است. منبع غذایی این جانوران شامل تمامی قسمت های گیاهان از ریشه تا برگ، استخوان و شاخ حیوانات می باشد. آن ها در سال یک بار تولید مثل می کنند و دوران آبستنی اشان ۱۱۲ روز طول می کشد و تعداد ۱ تا ۴ نوزاد با موهای نرم و چشم های باز به دنیا می آورند. بچه ها تا ۲ ماهگی وابسته به مادر هستند و در یک سالگی بالغ می شود. عمر متوسط تشی ها ۱۵ سال است.
 

سنجاب ایرانیسنجاب ايراني
سنجاب ایرانی، از گونه جوندگان و از خانواده سنجاب ها است که دارای جثه ای متوسط، دمی بلند، پشمالو و خاکستری متمایل به قهوه ای می باشد. موهای زیر شکم این سنجاب زرد رنگ و موهای سر و پشت دم آن قرمز حنایی است که همین باعث تمایر این سنجاب با دیگر گونه های سنجاب ها می شود. البته رنک حنایی موهای این سنجاب ها در مناطق مختلف متفاوت است به طوری که هر چه از جنگل های شمال زاگرس به سمت جنوب می رویم رنگ آن ها به رنگ نخودی نزدیک می شود.
زیستگاه اصلی سنجاب ایرانی در جنگل ها معتدل غرب و جنوب غرب آسیا یعنی مناطقی از کشورهای ایران، ارمنستان، آذربایجان، گرجستان، یونان، عراق، اسراییل، اردن، لبنان، سوریه و ترکیه است. مهم ترین زیستگاه این سنجاب در ایران، مناطق جنگلی زاگرس، از سردشت واقع در آذربایجان غربی تا مناطق چهارمحال بختیاری، لرستان، کهکیلویه و بویراحمد و فارس می باشد. معمولاً این سنجاب ها برای زیستن درختان بلند و کهنسالان بلوط در جنگل های بلوط زاگراس را به درختان کوتاه و پر شاخ و برگ دیگر مناطق ترجیح می دهند. آن ها از میوه هایی چون توت، مغز میوه هایی نظیر گردو، بادام، فندق و بلوط، جوانه ها، برگ ها و پوست درختان تغذیه می کنند.
سنجاب های ایرانی در روز فعال هستند و در بعضی اوقات می توان آن ها را روی زمین و در حال خوردن غذا دید. این سنجاب ها معمولاً به صورت انفرادی بر روی درختان و سوراخ درختان لانه می سازند و سطح لانه خود را به وسیله علف های نرم می پوشانند. فعالیت آن ها در مناطق سردسیری و زمستانی کم می شود. سنجاب های ایرانی در یک سالگی بالغ می شوند و در فصل بهار جفت گیری می نمایند. دوران بارداری آن ها 40 روز است و حدود سه تا چهار بچه به دنیا می آورند. طول عمر این جوندگان در اسارت حدود 15 سال است.

 سنجاب بلوچی سنجاب بلوچي
سنجاب بلوچی یا سنجاب راه راه بلوچی با نام علمی هردک و سنجاب نخلی از راسته جونده ها و از خانواده سنجاب ها است که در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جنوب غرب آسیا مثل ایران، هندوستان، نپال، بنگلادش و پاکستان پراکنده است. محل سکونت این سنجاب در ایران فقط در جنوب شرق استان سیستان و بلوچستان و در منطقه محافظت شده باهو کلات، دره سرباز و باغ تیس چابهار می باشد.
سنجاب بلوچی به دلیل داشتن خطوط راه راه و تیره رنگ در سطح پشت و رنگ سفید در زیر شکم با دمی به رنگ سفید و تیره از گونه های منحصر به فرد موجود در ایران است. این سنجاب دارای جثه کوچکتر از سنجاب ایرانی و گوش های متوسط، دم بلند و پشمالو می باشد. زیستگاه اصلی آن ها درخت زارها، باغ ها و نخلستان های مناطق بلوچی است.
سنجاب بلوچی را می توان در تمام ساعات روز دید. آن ها لانه خود را در میان شاخه های انبوه درختان می سازند و داخل آن را با علف های نرم و برگ درختان می پوشانند. اگر این جانور از سوی انسان آزاری نبیند زود با انسان مانوس می شود، به طوری که می توان آن را از نزدیک و بر روی زمین در حال خوردن غذا مشاهده کرد. غذای مورد استفاده سنجاب بلوچی، دانه، میوه، پوست درختان، حشرات و تخم پرندگان است. این جونده به دلیل مناسب بودن هوا و فراوانی غذا می تواند در تمام فصول سال جفت گیری نماید. دوره بارداری آن ها حدود شش هفته می باشد و دو تا چهار بچه به دنیا می آورند. البته ممکن است بتوانند دو بار در سال هم تولید مثل نمایند. نوع ماده این سنجاب ها در شش تا هشت ماهگی بالغ می شوند.
در آخر اینکه؛ به گفته کارشناسان محیط زیست، سنجاب بلوچی به دلیل تغذیه از دانه گیاهانی نظیر کنار و خرما و نیز دفع این دانه ها در مناطق دیگر و همچنین پنهان کردن آن دانه ها در زیر خاک باعث تکثیر گیاهان می شوند و همین باعث شده که این سنجاب ها را «باغبان طبیعت کنارک» لقب دهند.

ارسال اطلاعات بیشتر
ارسال اطلاعات بیشتر بصورت موقت در دسترس نمی باشد.